Σταύρος Γκουγκουλούδης*
Η συνταγματική αναθεώρηση αποτελεί μια από τις κορυφαίες στιγμές της θεσμικής ζωής της χώρας. Δεν πρόκειται απλώς για μια τεχνική διαδικασία τροποποίησης διατάξεων, αλλά για μια πολιτική και αξιακή επιλογή που αποτυπώνει τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιλαμβάνεται τη λειτουργία της δημοκρατίας και τη σχέση της με την εξουσία.
Στο πλαίσιο αυτό, κάθε πρόταση που εισάγεται προς αναθεώρηση οφείλει να απαντά σε διαχρονικές παθογένειες του πολιτικού συστήματος και να στοχεύει σε ουσιαστική βελτίωση της δημοκρατικής λειτουργίας.
Η απουσία ασυμβιβάστου έχει διαμορφώσει ένα ιδιότυπο μοντέλο άσκησης εξουσίας, στο οποίο ο ίδιος πολιτικός καλείται να υπηρετήσει ταυτόχρονα δύο διαφορετικούς και ενίοτε αντικρουόμενους ρόλους. Από τη μία, ο βουλευτής οφείλει να ελέγχει την εκτελεστική εξουσία, να ασκεί κοινοβουλευτικό έλεγχο και να εκπροσωπεί το εκλογικό σώμα. Από την άλλη, ως υπουργός, αποτελεί μέρος της εκτελεστικής εξουσίας και καλείται να υλοποιεί κυβερνητικές πολιτικές, συχνά υπό συνθήκες κομματικής πειθαρχίας. Η σύγκρουση ρόλων είναι προφανής και δομική.
Η Βουλή μετατρέπεται συχνά σε χώρο επικύρωσης κυβερνητικών επιλογών, αντί για πεδίο ουσιαστικής συζήτησης και λογοδοσίας.
Παράλληλα, η υπερσυγκέντρωση εξουσίας στα ίδια πρόσωπα ενισχύει φαινόμενα πελατειακών σχέσεων, καθώς ο υπουργός-βουλευτής διατηρεί άμεση σύνδεση με την εκλογική του περιφέρεια και μπορεί να χρησιμοποιεί την κυβερνητική του θέση ως μέσο πολιτικής επιρροής.
Η μη πρόταση του ασυμβιβάστου στην επόμενη συνταγματική αναθεώρηση θα αποτελούσε μια μεγάλη και δύσκολα δικαιολογήσιμη παράλειψη.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η εμπιστοσύνη των πολιτών προς το πολιτικό σύστημα βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, η άρνηση υιοθέτησης μιας τόσο αυτονόητης μεταρρύθμισης θα εξέπεμπε το μήνυμα αδράνειας και αυτοσυντήρησης του πολιτικού προσωπικού.
Αντίθετα, η θεσμοθέτησή του θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ουσιαστική ανανέωση της σχέσης μεταξύ εκλογικού σώματος και πολιτικής εξουσίας, δείχνοντας ότι το σύστημα είναι διατεθειμένο να αυτοπεριοριστεί προς όφελος της διαφάνειας και της λογοδοσίας.
Αναμφίβολα, μια τέτοια πρόταση θα προκαλέσει αντιδράσεις και θα φέρει σε θέση άμυνας πολιτικές δυνάμεις, συμπεριλαμβανομένου και του κόμματος της Νέας Δημοκρατίας, το οποίο παραδοσιακά υποστηρίζει το υφιστάμενο μοντέλο. Ωστόσο, οι μεγάλες θεσμικές τομές δεν επιτυγχάνονται χωρίς πολιτικό κόστος.
Η ανάληψη του ρίσκου της σύγκρουσης αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για κάθε μεταρρύθμιση που φιλοδοξεί να αλλάξει πραγματικά τους όρους λειτουργίας του πολιτικού συστήματος.
Η συνταγματική καθιέρωση του ασυμβιβάστου βουλευτή και υπουργού δεν είναι μια ιδεολογική εμμονή ούτε μια συγκυριακή επιλογή. Είναι μια ώριμη, αναγκαία και βαθιά δημοκρατική μεταρρύθμιση.
Αν η κυβερνητική πλειοψηφία θέλει η επόμενη αναθεώρηση που επιχειρείται να αφήσει ουσιαστικό αποτύπωμα, οφείλει να την περιλάβει. Διαφορετικά, θα χαθεί μια ακόμη ευκαιρία να γεφυρωθεί το χάσμα εμπιστοσύνης ανάμεσα στους πολίτες και την πολιτική εξουσία.
*Ο κ. Σταύρος Γκουγκουλούδης είναι δικηγόρος
