«Ο Αιώνας της Τουρκίας»: Το φαραωνικό σχέδιο του Ερντογάν για τον ρόλο της Άγκυρας ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση

Ο σχεδιασμός αυτός επιδιώκει να συμπληρώσει την εικόνα του «Αιώνα της Τουρκίας» με μια ανεπτυγμένη Αμυντική Βιομηχανία που εξασφαλίζει αυτάρκεια στις τουρκικές Ενοπλες Δυνάμεις και έσοδα από εξαγωγές, και ενίσχυση του ρόλου της Τουρκίας σε περιφερειακές κρίσεις, αλλά και ως προστάτη και εκφραστή του μουσουλμανικού κόσμου.

Οι κινήσεις Ερντογάν για τους τρεις αυτούς «διαδρόμους», το «Αναπτυξιακό Οδικό Εργο» (Development Road Project – DRP) μεταξύ Ιράκ και Τουρκίας, το Ζανγκεζούρ στον Καύκασο και η επέκταση του ΤΑΝΑΡ προς το Τουρκμενιστάν, έχουν μπει πλέον στην προτεραιότητα της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής, πολύ περισσότερο όταν ο Τούρκος ηγέτης είδε από το φθινόπωρο ότι ο σχεδιαζόμενος μεγάλος διάδρομος IMEC που συνδέει την Ινδία μέσω των χωρών του Κόλπου, και το Ισραήλ με την Ευρώπη, παρακάμπτει την Τουρκία.

Συγχρόνως η Αγκυρα επιδιώκει με τα τρία αυτά έργα να δημιουργήσει εναλλακτικές διαδρομές από την Ανατολή προς τη Δύση, που θα ενισχύσουν τη στρατηγική και γεωπολιτική σημασία της, την οποία θα επιχειρήσει να κεφαλαιοποιήσει τόσο στην εξωτερική πολιτική της όσο και στην οικονομία της.

Η Αγκυρα στρέφεται όμως και στην απρόσιτη μέχρι σήμερα για τη Δύση τεράστια πηγή ενέργειας της Ανατολικής Κασπίας.

Στο περιθώριο του διπλωματικού Φόρουμ της Αττάλειας, μετά τη συνάντηση του κ. Ερντογάν με τον πρόεδρο του Τουρκμενιστάν Σερντάρ Μπερντιμουχαμέντοφ, ο Τούρκος υπουργός Ενέργειας Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ υπέγραψε προκαταρκτική συμφωνία συνεργασίας με τον πρόεδρο της κρατικής εταιρείας υδρογονανθράκων Turkmengaz. Το μεγάλο και φιλόδοξο σχέδιο εκδηλώνεται σε μια εποχή αναζήτησης και από την Ευρώπη εναλλακτικών διαφοροποιημένων πηγών ενέργειας που μπορεί να εξυπηρετηθεί με την πρόσβαση στα τεράστια κοιτάσματα του Τουρκμενιστάν. Κάτι που φυσικά θα διατηρήσει και θα ενισχύσει τον ρόλο της Τουρκίας για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.

Το μικρό και απομονωμένο Τουρκμενιστάν των 6 εκατομμυρίων κατοίκων διαθέτει κοιτάσματα 27 τρισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων φυσικού αερίου (όπως ο ίδιος ο πρόεδρος της Turkmengaz ανακοίνωσε στην Αττάλεια), τα μεγαλύτερα στον κόσμο μετά από εκείνα της Ρωσίας, του Ιράν και του Κατάρ.

Μέχρι τώρα βασικός αγοραστής του τουρκμενικού φυσικού αερίου είναι η Κίνα, όμως τα κοιτάσματα που διαθέτει είναι αρκετά για να διατεθούν ποσότητες και προς τη Δύση. Το ίδιο το Τουρκμενιστάν επιδιώκει να βρει «πελάτες» στη Δύση ώστε να ελαττωθεί η εξάρτησή του από τη Ρωσία και την Κίνα και αυτό διευκολύνει τις επιδιώξεις της Τουρκίας. Το φυσικό αέριο του Τουρκμενιστάν μπορεί να μεταφερθεί προς την Τουρκία είτε με υποθαλάσσιο αγωγό προς το Αζερμπαϊτζάν (Trans Caspian Pipeline), είτε μέσω του υπάρχοντος αγωγού στο Ιράν, ο οποίος όμως δεν αποτελεί την πρώτη επιλογή.

Ο υποθαλάσσιος αγωγός TCP θα μεταφέρει το τουρκμενικό φυσικό αέριο στο Αζερμπαϊτζάν και από εκεί μέσω του ΤΑΝΑΡ θα φτάνει στα σύνορα της Τουρκίας με την Ελλάδα και θα συνδέεται με τον Διανδριατικό αγωγό ΤΑΡ που καταλήγει στην Ιταλία. Ηδη η Τουρκία με το Αζερμπαϊτζάν έχουν συμφωνήσει στον διπλασιασμό της χωρητικότητας του ΤΑΝΑΡ από 16 σε 32 bcm.

Τον Ιούλιο το Τουρκμενιστάν ανακοίνωσε ότι είναι έτοιμο να προχωρήσει με τους εταίρους στην υλοποίηση του έργου Trans-Caspian Pipeline – TCP, ένα έργο στο οποίο έχουν αντιταχθεί η Ρωσία και το Ιράν, που ως οι ισχυρότερες χώρες μεταξύ των πέντε παράκτιων κρατών της Κασπίας (μαζί με το Τουρκμενιστάν, το Καζακστάν και το Αζερμπαϊτζάν) έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα. Το Ασκαμπάτ, όμως, δείχνει αποφασισμένο να προχωρήσει δηλώνοντας ότι η Σύμβαση για το νομικό καθεστώς της Κασπίας Θάλασσας που συνήφθη το 2018 παρέχει επαρκή νομική βάση για την κατασκευή του TCP.

Στην περίοδο της Σοβιετικής Ενωσης, το φυσικό αέριο που προερχόταν από το Τουρκμενιστάν βαφτίζονταν «ρωσικό» αέριο και μεταφέρονταν μέσω του αγωγού Central Asia Center – CAC που διασχίζει το Ουζμπεκιστάν και το Καζακστάν και καταλήγει στη Ρωσία. Μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ενωσης, το Τουρκμενιστάν ξεκίνησε μια πολιτική διαφοροποίησης που προκάλεσε άλλους παράγοντες να εισέλθουν στο παιχνίδι.

Οι τρεις αυτοί μεγάλοι διάδρομοι είναι ενταγμένοι πλέον στο Δόγμα της Τουρκίας για επιδίωξη και στρατηγικής αυτονομίας και ενίσχυσης του ευρύτερου περιφερειακού ρόλου της, αλλά και εξασφάλιση πρόσθετων «εργαλείων» για να διαμορφώσει μια ειδική ala cart σχέση με την Ευρώπη και τη Δύση. Σχέδια βεβαίως που απαιτούν τεράστιες χρηματοδοτήσεις, επηρεάζονται από ανοιχτές διεθνείς κρίσεις και δεν είναι ουδέτερες πολιτικά, καθώς διαταράσσουν ισορροπίες θίγοντας στρατηγικά συμφέροντα στενών συμμάχων του κ. Ερντογάν, όπως η Ρωσία και το Ιράν.