Οι γεωστρατηγικές ανακατάξεις, η συμπαράταξη Τραμπ με Πούτιν κατά της Ουκρανίας και οι πιέσεις των ΗΠΑ στα μέλη του ΝΑΤΟ να ξοδεύουν τουλάχιστον 5% του ΑΕΠ για στρατιωτικές δαπάνες, φέρνουν τα πάνω-κάτω στην Ευρώπη και απειλούν να εκτροχιάσουν τους προϋπολογισμούς των χωρών της Ευρωζώνης.
Για τις περισσότερες χώρες, αυτό σημαίνει τουλάχιστον διπλασιασμό των αμυντικών δαπανών τους. Ενώ πρώτη φορά πολλές από αυτές (κυρίως Πολωνία και χώρες της Βαλτικής) ζητούν τόσο επιτακτικά την εξαίρεση των αμυντικών δαπανών, επειδή αισθάνονται κίνδυνο από τον «εξ ανατολών» γείτονά τους, όπως αυτόν που βιώνει επί δεκαετίες η Ελλάδα και ο οποίος την υποχρεώνει να δαπανά πάνω από 3% του ΑΕΠ για την εθνικής της Άμυνα.
Στο προσκήνιο μπαίνει έτσι η χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων, για να μπορέσουν οι χώρες να ξοδέψουν και επιπλέον 2% ή και 3% του ΑΕΠ τους, για εξοπλιστικά προγράμματα και μόνο. Στη χθεσινή συνέντευξη στο Bloomberg ο Κυριάκος Μητσοτάκης αποκάλυψε ότι ενδεχομένως τον Μάρτιο κιόλας να ενεργοποιηθεί η ρήτρα διαφυγής, η οποία θα εξαιρεί τις στρατιωτικές δαπάνες από τους κανόνες για ελλείμματα, ή και τον «κόφτη» αύξησης δαπανών ενδεχομένως.
– Η Ελλάδα έχει μηδενίσει τα κρατικά ελλείμματα, άρα δεν κινδυνεύει να παραβιάσει το όριο ελλείμματος 3% του ΑΕΠ, για το οποίο ήδη είναι σε διαδικασία επιτήρησης και κυρώσεων πολλές χώρες της ΕΕ.
– Η Ελλάδα δαπανά, ούτως ή άλλως, πάνω από 3% του ΑΕΠ κάθε χρόνο για φρεγάτες, αεροσκάφη, έξοδα λειτουργίας και μισθοδοσίας του στρατού της. Άρα θα έχει και μικρότερη επιβάρυνση, σε σχέση με όλες τις άλλες χώρες που ξόδευαν λιγότερα.
Για τη χώρα μας, σημασία θα έχει να ισχύσει η εξαίρεση των αμυντικών δαπανών και από τον «κόφτη» ετήσιας αύξησης κρατικών δαπανών. Για φέτος, η δαπάνη αυξήθηκε 3,6 δισ. ευρώ (όσο ακριβώς ήταν το όριο) και σε αυτά περιλαμβάνονταν και 800 εκατομμύρια αύξησης για την Άμυνα. Περίπου ίδια είναι και η αύξηση που προβλέπεται στα αμέσως επόμενα χρόνια, βάσει παραλαβών πολεμικού υλικού.
Οι τέσσερις λόγοι
Στην πράξη, αυτό είναι αδύνατον να συμβεί για τουλάχιστον τέσσερις συγκεκριμένους λόγους – ή και πολύ περισσότερους λόγω της γενικότερης αβεβαιότητας στην τρέχουσα κατάσταση:
– Η Ελλάδα έχει τεράστιο χρέος: ακόμα και αν έπαιρνε φθηνά δάνεια από την ΕΕ για να καλύψει τα επιπλέον κόστη, είναι η χώρα με το μακράν μεγαλύτερο χρέος στην Ευρώπη -και θα παραμένει πρώτη ως το 2028 καθώς μετά που μπορεί να μας έχει ξεπεράσει η Ιταλία. Άρα χρειάζεται να εξασφαλίζει μηδενικά ελλείμματα ή πλεονάσματα, για να συνεχίζει μειώνει το χρέος της σε ανεκτά επίπεδα, κατά 50% τουλάχιστον, φτάνοντας κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
– Κάθε «πόλεμος» -αλλά και ο εμπορικός με την επιβολή δασμών από τον Τραμπ- δημιουργεί άλλες παράπλευρες πιέσεις και απώλειες στην ελληνική οικονομία, που θα πρέπει να αντιμετωπιστούν με αυξήσεις δαπανών: οικονομική επιβράδυνση, μείωση εσόδων, ακρίβεια πρώτων υλών, αύξηση κόστους λειτουργίας του κράτους, θα απαιτήσουν επιπλέον δαπάνες που δεν εξαιρούνται από τον «κόφτη» δαπανών, όπως οι αμυντικές.
Πρώτη η Ελλάδα
Η Αθήνα είχε δώσει μάχες πριν ένα χρόνο, για να υπάρχει η δυνατότητα εξαίρεσης των αμυντικών δαπανών από τα κρατικά ελλείμματα. Το πέτυχε εν μέρει, καθώς από τον περασμένο Απρίλιο οι αμυντικές δαπάνες «μετράνε» μεν στο έλλειμμα, αλλά αν υπάρξει υπέρβαση ορίων μπορεί μια χώρα να ζητήσει εξαίρεση για να αποφύγει τις δημοσιονομικές κυρώσεις.
